Dziewczyna z Perłą w „11 KOBIET …”
„– Najbardziej podobały mi się obrazy Vermeera. Inne były bardzo ciemne, bez żywych barw.
– Vermeer jest moim ulubionym niderlandzkim malarzem. Najbardziej znane jego dzieło to Dziewczyna z perłą. Ale ono znajduje się w Hadze i nie wiem, czy wystarczy nam czasu, by je zobaczyć.”
Czwarty rozdział z cyklu „Bibiana Isabelle”, strona 56, II część tomu „Czerwiec”
„– Chodź, Bella, pokażę ci jeszcze cztery miniaturki. Widzisz tę budowlę z fontanną nad jeziorkiem? To jest Binnenhof, siedziba parlamentu w Hadze. Na jego podwórzu to nie kościół, chociaż tak wygląda, lecz przepiękna sala rycerska Ridderzaal. Ten mniejszy budynek obok to muzeum Mauritshuis. Pamiętasz w Amsterdamie Rijksmuseum i obraz Johannesa Vermeera Mleczarka? W Mauritshuis jest jego najpiękniejszy i najbardziej znany obraz Dziewczyna z perłą. Następny punkt programu to właśnie Haga, a tam Binnenhof i Ridderzaal. Nie wiem, czy znajdziemy czas, aby wejść do muzeum.
– Spróbujmy. Kazałeś mi się uczyć sztuki, więc chcę zobaczyć Dziewczynę z perłą.”
Czwarty rozdział z cyklu „Bibiana Isabelle”, strony 112-113, II część tomu „Czerwiec”
„Pospacerowaliśmy nad jeziorkiem, weszliśmy na dziedziniec Binnenhofu, a następnie do Ridderzaal. Znów wszystko zostało uwiecznione na dziesiątkach zdjęć. Później poszliśmy do Mauritshuis. Tylko by zobaczyć Dziewczynę z perłą.
– Marcin, ona jest przepiękna. To niedzisiejszy klimat, ale zobacz, jakie ma cudownie delikatne rysy twarzy. Popatrz na jej ciemne oczy. Jest w nich coś niesamowitego. A te rozchylone piękne usta. Nie ma w nich nic ze zmysłowości, w zasadzie sama niewinność. Ale ja jako kobieta najchętniej bym zaczęła je całować. Ten malarz był geniuszem. Obraz jest cudowny. Chyba kupię sobie reprodukcję i powieszę na ścianie. Nie wiedziałam, że mogę się tak zachwycić obrazem.”
Czwarty rozdział z cyklu „Bibiana Isabelle”, strony 114-115, II część tomu „Czerwiec”
„– Najpiękniejsze doznanie?
…
– A z całej reszty co najbardziej?
– Jeszcze trudniejszy wybór. Amsterdamskie kamieniczki, patio śniadaniowe w hotelu, stary Edam, Giethoorn, a może ogrody pałacowe? Pewnie cię zaskoczę, ale zwyciężyła Dziewczyna z perłą.”
Czwarty rozdział z cyklu „Bibiana Isabelle”, strony 120-121, II część tomu „Czerwiec”
„Po ostatniej rozmowie z Bellą stwierdziłem, że kupię jej postery z Dziewczyną z perłą Vermeera i Słonecznikami van Gogha.”
Pierwszy rozdział z cyklu „Teresa”, strona 185, II część tomu „Czerwiec”
Są obrazy, które zaliczane są do arcydzieł sztuki. Są takie, które po prostu nam się podobają, ze względu na subiektywny odbiór ich piękna. Są również takie, które wpływają niesamowicie pozytywnie na nasz nastrój wewnętrzny, działają kojąco, albo powodują nasz uśmiech, odbieramy dzięki nim ciepło i dobrą energię. Dla mnie takim obrazem jest właśnie Dziewczyna z perłą Johannesa Vermeera. On to wszystko łączy. To jeden z moich ulubionych obrazów. Może nawet najbardziej ulubiony. Moi bohaterowie też się nim zachwycili. Znamienite jest, że zachwyciła się nim Bella, w gruncie rzeczy prosta kobieta, która w swoim życiu doświadczeń ze sztuką miała mniej niż bardzo mało. A ten obraz całkowicie ją urzekł.
Dziewczyna z Perłą
Meisje met de parel – Dziewczyna z perłą – to obraz holenderskiego mistrza Johannesa Vermeera namalowany około 1665–1667 roku. Stał się on jego najpopularniejszym dziełem. „Dziewczyna z perłą” trafiła do kolekcji Mauritshuis w Hadze w 1902 roku.
O ile większość obrazów Vermeera ukazuje postacie w kontekście narracyjnym, o tyle zaledwie kilka dzieł z jego dorobku, w tym Dziewczyna z perłą, pozbawionych jest akcji i wydaje się portretami. Obraz nie jest portretem, lecz tronie, czyli głową fantasy. Rembrandt spopularyzował ten gatunek w XVII wieku. Tronie były produkowane w dużych ilościach na rynek. W przeciwieństwie do portretów, modelki były prawie zawsze anonimowe. Podobnie jak inne modelki Vermeera, dziewczyny nigdy nie zidentyfikowano. Chociaż jego najstarsza córka Maria, która miała wówczas dwanaście lub trzynaście lat, jest wymieniona jako potencjalna modelka, nie ma na to dowodów.
Przedstawiona na obrazie dziewczyna ma na sobie niebieski turban z żółtym, opadającym materiałem. Turban został namalowany metodą „mokro na mokro” i zawiera odcienie mieszanki bieli ołowiowej i ultramaryny, na którą nałożono glazurę ultramarynową. Nakrycie głowy kontrastuje z brązowożółtą kurtką z białym kołnierzem. Perła, która nie jest perłą, jest uderzająca. Wspaniałe dzieło świateł i cieni oraz poszarpanych krawędzi. Dwoma pociągnięciami pędzla Vermeer nadał perle jasny akcent światła w lewym górnym rogu i odbicie białego kołnierza u dołu. Biorąc pod uwagę jej rozmiar i metaliczne odbicie, nie rozpraszanie światła jak w przypadku perły, jest to raczej szklany, lakierowany wiszący kolczyk niż naturalna perła. Modelki w Dziewczynie w czerwonym kapeluszu i Dziewczynie z fletem również noszą takie kolczyki. Dziewczyna, z nieskrępowanym spojrzeniem, zdaje się szukać bezpośredniego kontaktu z widzem. Jej wilgotne, intensywnie czerwone usta nadają jej zmysłowy wygląd. Tło jest czarne, ale pierwotnie było ciemnozielone. Z powodu utraty koloru i połysku, warstwa ta ściemniała na przestrzeni wieków.
Do 1995 roku obraz znany był jako Dziewczyna w turbanie. Wtedy Mauritshuis zdecydował, że lepszą nazwą będzie Dziewczyna z perłą. Vincent Icke w 2014 roku doszedł do wniosku, że kolczyk nie może być perłą: odbicie lustrzane, kształt gruszki i rozmiar są obce standardowej perle. Mimo to muzeum nie chciało ponownie zmieniać nazwy.
19 maja 2006 r. dzieło to zostało wybrane najpiękniejszym obrazem w Holandii, zdobywając 26% głosów w głosowaniu zorganizowanym przez gazetę Trouw.
W 1999 roku amerykańska pisarka Tracy Chevalier opublikowała powieść Dziewczyna z perłą. W 2001 roku ukazała się ona w języku niderlandzkim pod tytułem Meisje met de parel. W 2003 roku na jej podstawie powstał film o tym samym tytule wyreżyserowany przez Petera Webbera. Scenariusz napisały Olivia Hetreed i Tracy Chevalier. W rolę malarza wcielił się Brytyjczyk Colin Firth , a w rolę dziewczyny Amerykanka Scarlett Johansson. Zarówno książka, jak i film zakładają, że dziewczyna była służącą.
Notatka o powieści
Kim jest kobieta z obrazu Johannesa Vermeera uważana za Mona Lisę Północy?
Tracy Chevalier znajduje własne rozwiązanie tej zagadki, od lat intrygującej znawców twórczości holenderskiego mistrza. W swojej powieści splata prawdziwe wydarzenia z życia malarza z fikcyjnymi, a wymyślona przez nią postać młodej służącej, która została muzą Vermeera, jest równie tajemnicza, jak kobieta z obrazu Dziewczyna z perłą.
Szesnastoletnia Griet po wypadku ojca musi iść na służbę do domu Johannesa Vermeera. Tylko wrodzony spokój i rozwaga pozwalają jej przetrwać wśród gromadki dzieci, histerycznej i zazdrosnej żony malarza, jego apodyktycznej teściowej i broniącej swojego statusu dotychczasowej służącej.
Mimo różnicy w wykształceniu i pozycji społecznej Vermeer dostrzega w dziewczynie sprzątającej jego pracownię wrażliwość w patrzeniu na kształty i kolory. Ona natomiast zaczyna rozpoznawać zamysły artystyczne swego chlebodawcy, a z czasem nawet zdobywa się na odwagę, żeby nieśmiało wyrazić swoje zdanie. Między mistrzem a służącą stopniowo rodzi się wzajemna fascynacja, która przejawia się w nielicznych słowach i powściągliwych gestach.
Czy przerodzi się ona w coś więcej, czy jej owocem będzie „tylko” portret intrygujący wielbicieli talentu Vermeera?
