Lalka Barbie w „11 KOBIET …”
„– … Ja widzę zajebiście piękną, zgrabną i sek¬sowną kobietę. Pomijając wszystko inne, niemal każdy facet w tej chwili chciałby się z tobą kochać. Ubierz się, wracamy na kanapę. Niemal każdy, oprócz gejów, totalnie stetryczałych starców i zboczeńców typu maniakalni wielbiciele wyłącznie brunetek, Azjatek czy tłustych. Potrafisz doskonale się ubrać. Żartobliwie, złośliwie mógłbym powiedzieć, bo to widziałem, że rozebrać też. Masz prezencję, wdzięk i elegancję. Jesteś cho¬lernie inteligentną kobietą z wiedzą i umiejętnościami, kultu¬ralną, oczytaną, bywałą w świecie. Cicho! Nie przerywaj. Ja ci nie kadzę. Opisuję zjawisko, które widzę. Przy tym ambitną i pracowitą. Ponadto jesteś twarda i odporna, a zarazem ciepła, delikatna, pomocna, po prostu dobra. Można by powiedzieć: ideał. Na ten ideał nakładałaś jednak pozę lalki Barbie i to we wszystkim: w wyglądzie będącym efektem makijażu, uczesania i ubioru, w zachowaniu, w sposobie mówienia, czasami nawet w treści, mimice, gestach.
– Niestety chyba masz rację, przynajmniej w tym ostatnim. Muszę się usprawiedliwić…
– Nie, nie musisz. Dla mnie to nieistotne.”
Trzeci rozdział z cyklu „Anna”, strony 34-35, II część tomu „Czerwiec”
„Tym razem była luźno ubrana, niemal sportowo w czarne sportowe buty, obcisłe dżinsy, czerwony T-shirt. Włosy miała rozpuszczone, na czole przeciwsłoneczne okulary. W uszach miała długie srebrne kolczyki, w kształcie rozwidlonych trzech listków, z których każdy następny był mniejszy. Każda odnoga listka wypełniona była kilkoma kryształkami, chyba cyrkoniami. Raczej nie od Swarovskiego. Kolczyki były niesamowicie eleganckie, zarazem ekstrawaganckie. Jednocześnie nie do końca pasowały do tak luźnego stroju i jednocześnie genialnie go wykańczały. Przez ramię miała przewieszoną czarną niedużą torebkę ze srebrnymi okuciami i również wykończoną kryształkami, tym razem w minimalnej ilości. Założyłbym się, że to nie Swarovski. Kompozycja była idealna. Makijaż miała delikatny, niemal jakby go nie miała. Obraz lalki Barbie odszedł w niepamięć. Wyglądała jeszcze bardziej zachwycająco niż ostatnio.”
Szósty rozdział z cyklu „Anna”, strony 16, I część tomu „Lipiec”
„- … Kiedyś przyrównałeś mnie do lalki Barbie. Początkowo bardzo mnie to zabolało. Przemyślałam to. Miałeś rację. Ja sama nie wiem, dlaczego stwarzałam takie pozory. Pozory sprzeczne ze mną. Pieniądze, luksusy są pociągające. Czasami fajnie z nich korzystać. Ale piękno i wartość niewspółmiernie większa są w tym co robisz dla innych.”
Jedenasty rozdział z cyklu „Anna”, strona 488, I część tomu „Lipiec”
Dla Marcina Anna była Miss Świata. Jak najbardziej z urody. Uważał, że jest zjawiskowo piękna. Być może nawet najpiękniejszą kobietą jaką spotkał w życiu, a nawet jaką widział. Była zachwycony nie tylko jej urodą, ale również jej osobowością, tym kim jest, jakim jest człowiekiem. Chodzący absolutny ideał. Aż nierealny. A mimo to w tym ideale zarówno urody jak i osobowości dostrzegał skazę. Ta skaza nie pojawiła się, nie stała się widoczna, nie zaistniała podczas ich trzech poprzednich spotkań, gdy byli sami, gdy sytuacja była niestandardowa, trudna i bardzo przykra przede wszystkim dla Anny, Ona wówczas była sobą. Tę skazę dostrzegł znakomicie wcześniej. Anna pomimo tego, że była nie tylko piękną kobietą, a ze wszech miar atrakcyjną, w pewnych sytuacjach przybierała pozę sztuczności. Tak z chęci bycia jeszcze bardziej atrakcyjną. Na ogół tylko narcyści, bez cienia refleksji na swój temat, uważają się za ideały i nie dopuszczają do siebie żadnych kompleksów. A Miss Świata może mieć kompleksy nawet dotyczące własnej urody. A jeżeli spotykają ją zdarzenia, które interpretuje, że nie jest atrakcyjna, wówczas zdarza się, że prawdziwa jej ta najbardziej oryginalna atrakcyjność zostaje zniekształcona sztucznością.
Lalka Barbie jako symbol
Bynajmniej określenie czego symbolem stała się Lalka Barbie nie jest jednoznaczne. W różnych bardziej lub mniej naukowych publikacjach występują nawet znaczne różnice na ten temat.
Lalka Barbie jest symbolem kobiecej aspiracji, różnorodności i emancypacji, inspirującym do marzeń i rozwoju kariery, a także odzwierciedleniem kultury masowej i przemian społecznych. Jako ikona stylu, promowała kobiecą niezależność, oferując możliwość wcielania się w różne zawody i stylizacje, co kształtowało postrzeganie kobiecej tożsamości na przestrzeni dekad. W kontekście współczesnym, Barbie symbolizuje także inkluzywność, poprzez wprowadzanie lalek o różnych wyglądach i profesjach, a jej popularność dowodzi potęgi budowania silnych relacji z konsumentami poprzez kulturę i media.
Lalka Barbie od początku istnienia miała na celu inspirowanie dziewczynek do spełniania swoich marzeń, rozwijania pasji i dążenia do realizacji nieograniczonego potencjału.
Barbie jest globalną ikoną mody, a jej jaskraworóżowe logo i elegancki kursywny napis symbolizują kobiecość, styl i wyrafinowanie, które są silnie związane z marką od 1959 roku.
Barbie stała się symbolem postępu i emancypacji, oferując pierwszą lalkę, która reprezentowała kobiety w różnych zawodach, od astronautki po lekarkę, co było kluczowe dla rozwoju myśli o karierze zawodowej wśród młodych dziewcząt w latach 50. i 60. XX wieku.
Wprowadzanie Barbie jako samodzielnej, niezamężnej kobiety miało znaczenie profeministyczne, promując ideę niezależnych aspiracji kobiet.
Barbie jest jednym z najlepiej sprzedających się zabawek i symbolem kultury masowej, który na przestrzeni lat głęboko wszedł w świadomość kolejnych pokoleń, budując silny związek emocjonalny z konsumentami.
Gdy Barbie pojawiła się na rynku w 1959 roku, była niemal przeciwieństwem ikony feminizmu. Ruth Handler, współzałożycielka firmy Mattel, odkryła lalkę „Bild-Lilli” podczas podróży po Europie. Lilli była mocno seksualizowaną bohaterką komiksu, który wydawany był wówczas w gazecie „Bild”. Lalki te sprzedawano głównie jako dodatek dla mężczyzn. To właśnie ona była inspiracją dla Ruth Handler do stworzenia Barbie.
Wraz z pojawieniem się pierwszych lalek Barbie pojawiła się również krytyka. Zwłaszcza w latach 70. Barbie przedstawiała nierealistyczny, jednostronny, biały, chudy, cis-heteronormatywny ideał, który zdecydowanie odbiegał od rzeczywistości. W szczególności krytykowano obraz ciała, który idealizowała Barbie.
Na przykład Babysitter Barbie była sprzedawana z książką zatytułowaną „Jak schudnąć?”. Jej treść brzmiała: Nie jedz!. Następnie w 1965 roku pojawiła się Slumber Party Barbie, która sprzedawana była z wagą. 175-centymetrowa lalka ważyła zaledwie 50 kilogramów.
To tylko dwa przykłady ilustrujące, jak Barbie odcisnęła piętno na wielu pokoleniach kobiet. One wstydziły się swojego ciała. Kilkadziesiąt lat później – w 2006 roku – badania wykazały, że dziewczynki w wieku od sześciu do ośmiu lat, które bawiły się Barbie, były bardziej niezadowolone z własnego ciała. Czuły presję, aby być szczupłymi. Dla porównania, dziewczynki, które nie bawiły się Barbie, miały mniej negatywny obraz swojego ciała.
W 1967 roku pojawiła się pierwsza afroamerykańska Barbie. Wyglądała dokładnie tak samo, jak biała, tylko miała ciemny kolor skóry. To również wywołało wiele krytyki. W latach 90. popularność Barbie zmalała, a firma Mattel zmuszona została, aby zrobić coś innego, innowacyjnego. Barbie dostała więc zawody i funkcje. Była policjantką, prezydentką czy bizneswoman. Odeszła od stereotypowych ról płciowych. Nadal jednak była biała i szczupła. Barbie chciała być wzorem do naśladowania dla wszystkich młodych dziewczyn. W 1997 roku pojawiła się pierwsza lalka na wózku inwalidzkim. Jednak nie mieściła się ona przez drzwi domu Barbie – Dreamhouse. Zamysł był dobry, wykonanie już gorsze.
Jeszcze w 2014 roku Barbie była wroginią wielu feministek. Wtedy kolor różowy, mocny makijaż czy brokat oznaczały przystosowanie się do patriarchatu. Na szczęście już tak nie jest. Różowe ubrania i „stereotypowy” kobiecy wygląd oznaczają wyzwoloną kobiecość.
Firma Mattel poczuła się zmuszona do działania. W 2015 roku ukazała się pierwsza różnorodna seria Barbie o nazwie Fashionista. Lalki z tej serii miały różne kolory włosów i skóry oraz odmienne sylwetki. W końcu pojawiła się krągła Barbie – nie była tak chuda, miała bardziej realistyczne kształty. Barbie ukazywały się też jako prawdziwe bohaterki, między innymi Frida Kahlo czy matematyczka Katherina Johnson.
W 2020 roku pojawiła się Barbie na wózku inwalidzkim, który tym razem zmieścił się w Dreamhouse oraz Barbie z protezą nogi. W 2022 roku światło dzienne ujrzała Barbie zainspirowana transpłciową kobietą – Laverne Cox. A w 2023 zaprezentowano pierwszą Barbie z zespołem Downa.
Barbie w końcu ewoluowała w pozytywnym kierunku. Nie była już tylko ideałem. Jednak przed 2023 rokiem Barbie prawdopodobnie nie zostałaby nazwana feministką.
Chociaż Barbie zmieniła się w ostatnich latach, jej wizerunek jako problematycznej lalki nie zniknął całkowicie.
I nagle Barbie stała się ikoną. Rozpoznaje błędy i uczy się na nich, zmienia się, ale nadal pozostaje wierna sobie. Jest kobietą niezależną, pisze własną historię, a nadal nosi najpiękniejszą i najbardziej błyszczącą sukienkę na przyjęciu.
Barbie przeszła niesamowitą metamorfozę na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Niemniej jednak w Barbie jest jakaś sprzeczność. Z jednej strony większość sprzedawanych Barbie to wciąż są chude, białe fashionistki z chłopakiem u boku. Te lalki generują najwięcej zysku, więc prawdopodobnie nigdy nie zostaną wycofane ze sprzedaży. Firma wydaje się nie przejmować tym, że propaguje nieosiągalny w rzeczywistości ideał i jeden model relacji. Z drugiej strony Barbie ma uosabiać absolutną wolność wyboru. Slogan marki brzmi: Możesz być kim chcesz! Na przykład osoby queer mogły odnaleźć siebie w Barbie – gdy Ken zakłada ubrania Barbie i na odwrót.
Tak, Barbie jest chodzącą sprzecznością. Jest toksyczna i wyzwalająca jednocześnie. Ona sama w sobie nadal jest produktem. Warto o tym pamiętać.
Historia lalki Barbie
Barbie to lalka produkowana przez przedsiębiorstwo Mattel, jedna z najlepiej sprzedających się zabawek i jednocześnie najbardziej znanych ikon kultury masowej. Barbie to najpopularniejsza lalka na świecie. Barbie została stworzona przez Ruth Handler w 1958 na podstawie przeznaczonej dla dorosłych niemieckiej lalki Lilli. Barbie zadebiutowała 9 marca 1959 na nowojorskich targach zabawek, po wykupieniu praw do Lilli przez założone przez Ruth i Elliotta Handlerów przedsiębiorstwo Mattel.
Nazwa Barbie jest zdrobnieniem od imienia córki Ruth Handler, Barbary, dla której Ruth kupiła egzemplarz Lilli podczas pobytu w Szwajcarii. Pełne nazwisko lalki to Barbara Millicent Roberts. Stanowi ono tylko część wymyślonej biografii, w której występują między innymi chłopak Barbie – Ken i jej przyjaciółki – Midge i Teresa. Barbie ma również trzy młodsze siostry o imionach Skipper, Stacie i Chelsea.
Ruth Handler, obserwując swoją córkę Barbarę bawiącą się papierowymi lalkami, zauważyła, że często dawała im role dorosłych. W tamtych czasach większość lalek-zabawek dla dzieci przedstawiało niemowlęta. Zdając sobie sprawę, że może to być luką na rynku, Ruth zaproponowała ideę lalki o dojrzałej figurze swojemu mężowi Elliotowi, współzałożycielowi firmy zabawkarskiej Mattel. Jego reakcja na pomysł, podobnie jak dyrektorów firmy, była pozbawiona entuzjazmu.
Podczas podróży do Europy w 1956 roku ze swoimi dziećmi, Barbarą i Kenneth, Ruth Handler natknęła się na niemiecką lalkę o nazwaną Bild Lilli. Lilli o figurze dorosłej kobiety była dokładnym odzwierciedleniem wizji o lalce Handler, więc kupiła trzy sztuki. Jedną dała córce Barbarze, a resztę zabrała z powrotem do firmy Mattel. Lalka Lilli powstała w oparciu o popularną postać występującą w komiksach rysowanych przez Reinharda Beuthina dla gazety Die Bild-Zeitung. Lalka Lilli została po raz pierwszy sprzedana w Niemczech w 1955 roku, i mimo że sprzedawana była dorosłym, stała się popularna również wśród dzieci, którym podobało się przebieranie jej w różne stroje sprzedawane osobno. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych, Handler przerobiła projekt lalki, a lalka otrzymała nowe imię – Barbie, po córce Ruth – Barbarze. Lalka zadebiutowała na Amerykańskich międzynarodowych Targach Zabawek w Nowym Jorku w dniu 9 marca 1959 roku. Data ta jest również stosowana jako oficjalne urodziny Barbie. Mattel nabył prawa do Bild Lilli w 1964 roku i produkcja Lilli została zatrzymana. Pierwsza lalka Barbie, ubrana w strój kąpielowy w czarno-białe paski i uczesana w kucyk, była dostępna zarówno jako blondynka i brunetka. Lalka została wprowadzona do obrotu jako „nastoletnia modelka” wraz z jej ubraniami stworzonymi przez projektantkę mody Charlotte Johnson pracującą dla Mattel. Pierwsze lalki Barbie były produkowane w Japonii, a ich ubrania szyte ręcznie przez Japończyków pracujących w domach. Około 350 000 lalek Barbie zostało sprzedanych w pierwszym roku produkcji.
Pełnym nazwiskiem Barbie jest Barbara Millicent Roberts. W serii powieści wydanej przez Random House w latach 60. XX wieku, podane zostały imiona jej rodziców i ich pochodzenie – George i Margaret Roberts z fikcyjnego miasteczka Willows w stanie Wisconsin.
W powieściach wydanych przez Random House, Barbie uczęszczała do liceum Willows High School, podczas gdy według książek Generation Girl wydanych przez Golden Books w 1999 roku uczęszczała do fikcyjnego liceum Manhattan International High School w Nowym Jorku (szkoły opartej na rzeczywistym Stuyvesant High School).
Barbie mieszka w Malibu, w stanie Kalifornia. Ma chłopaka Kena, który po raz pierwszy pojawił się w 1961 roku. Para zerwała ze sobą w walentynki 2004 roku, ale wrócili do siebie w walentynki 2011 roku. Po zerwaniu z Kenem, Barbie przez pewien czas chodziła z Blaine’em – surferem z Kalifornii. Barbie przyjaźni się też z siostrą Blaine’a, Raquelle.
Najlepszą przyjaciółką Barbie jest Teresa, która zastąpiła jej pierwszą najlepszą przyjaciółkę, Midge. Przyjaźni się ona także z Nikki, Summer i Raquelle, jej rywalką z czasów dzieciństwa, z którą jest w dobrych relacjach. W 2013 firma Mattel wznowiła produkcję Midge, która otrzymała „odświeżony” profil. Występuje ona też w filmach Barbie.
Barbie ma również dużą rodzinę, która zmieniała się z upływem lat. Rodzicami Barbie są George i Margaret. Dziewczyna ma z nimi bardzo dobre relacje. W filmie Barbie w świecie mody poznajemy jej ciotkę Millicent. Barbie ma też sześcioro młodszego rodzeństwa. Są to: Skipper, Todd, Tutti/Stacie, Chelsea, Kelly i Krissy, choć najczęściej Barbie pokazuje się ze Skipper, Stacie i Chelsea.
Barbie miała ponad 50 zwierzaków, w tym koty, psy, konie, pandę, lwiątko i zebrę. Jej zwierzakami przedstawionymi w serii Barbie: Life in the Dreamhouse są pies Taffy, kotka Blissa i klacz Tawny.
Posiadała szeroki wachlarz pojazdów, w tym różowe kabriolety, przyczepy i jeepy. Posiada także licencję pilota i dodatkowo oprócz pracy jako stewardesa, obsługuje komercyjne linie lotnicze. Zawody Barbie mają na celu pokazanie, że kobiety mogą przyjmować różne role w życiu.
Na rynku pojawiła się budząca kontrowersje ciemnoskóra Barbie Oreo, która była efektem współpracy z producentem ciastek Oreo. Oskarżono ten projekt o ukryte promowanie rasizmu, gdyż nazwa „oreo” skierowana do człowieka jest uznawana w Stanach Zjednoczonych za obraźliwe określenie osób czarnoskórych. Podupadający wizerunek lalki Barbie nie został podreperowany również przez lalkę Barbie na wózku inwalidzkim, która pomimo sukcesu medialnego związanego z promowaniem tolerancji szybko została wycofana ze sprzedaży, gdyż okazało się, że ze względu na rozmiar wózka Barbie ta nie jest w stanie zmieścić się w drzwiach jakiegokolwiek domku dla lalek, wyprodukowanego przez tę firmę.
Na przestrzeni lat pojawiały się lalki Barbie o charakterze edukacyjnym i takie, które miały promować tolerancję. Wyprodukowano lalki Barbie w hidżabie czy lalki w ciąży.
Pozytywne rozwiązania dotyczące stereotypizacji wyglądu, jak i społecznej roli Barbie pojawiły się w 2016, kiedy to na rynku pojawiły się Barbie przystające do prawdziwych proporcji kobiecego ciała i Barbie Plus Size.
W 2015 firma Mattel wprowadziła serię jednoegzemplarzowych lalek Barbie Shero (neologizm w języku angielskim: she + hero). W tej serii powstają lalki oparte na wizerunkach kobiet (np. artystek, sportsmenek, aktywistek), które zmieniły (np. Celia Cruz) lub zmieniają oblicze świata (np. Samantha Cristoforetti). Na osoby prototypowe dla tych lalek – wzory do naśladowania przez dziewczynki – wybierane są kobiety z różnych krajów, m.in.: w 2018 podróżniczka, dziennikarka Martyna Wojciechowska, w 2019 influencerka i kierowczyni Iwona Blecharczyk, w 2021 lekkoatletka Anita Włodarczyk, w 2024 lekkoatletka Ewa Swoboda.
