Mata Hari „11 KOBIET…”
„– No dobrze, to powiedz mi jeszcze, skąd miałaś mój dokładny adres. Na pewno nie ode mnie. Prawie na pewno nie od El-Izki, bo ona go nie zna, wie tylko, że mieszkam w Milanówku. Znów mi wyglądasz na agentkę FBI albo Matę Hari. Całe twoje zachowanie w stosunku do mnie od pierwszej wizyty na to wskazuje.”
Piąty rozdział z cyklu „Dorota”, strona 169, II część tomu „Czerwiec”
Marcin przyrównał Dorotę do Maty Hari (jednocześnie do agentki FBI). Z jego wypowiedzi wynikało, że przede wszystkim ze względu na zdolność zdobywania informacji, którą jakby nie było powinni cechować się szpiedzy i agenci. Ale odniósł się również do całego zachowania Doroty podczas ich wszystkich spotkań. A ich spotkania za sprawą Doroty przepojone były tajemniczością i erotyką, a może dokładniej perfekcyjnym kunsztem i finezją w uwodzeniu Marcina. Czyli wypisz wymaluj obiegowy obraz Maty Hari. A możemy do tego dodać, że Dorota była piękną kobietą, aczkolwiek starsza od Maty Hari i raczej w innym typie i nic nie wskazywało by była tancerką i kochanką wpływowych mężczyzn.
Mata Hari
Margaretha Geertruida MacLeod z domu Zelle; 7 sierpnia 1876 – 15 października 1917. Lepiej znana pod pseudonimem scenicznym Mata Hari; indonezyjski odpowiednik „słońce”, dosł. „oko dnia”. Była holenderską tancerką egzotyczną i kurtyzaną, która została skazana za szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Została rozstrzelana we Francji.
Pomysł pięknej egzotycznej tancerki wykorzystującej swoje moce uwodzenia jako szpieg uczynił jej imię synonimem femme fatale. Historia Maty Hari stała się inspiracją dla książek, filmów i innych dzieł. Późniejsi biografowie twierdzą, że została skazana i potępiona, ponieważ armia francuska potrzebowała kozła ofiarnego, a akta wykorzystane do jej skazania zawierały fałszerstwa. Niektórzy twierdzili nawet, że nie mogła być szpiegiem i była niewinna.
Margaretha Geertruida Zelle urodziła się 7 sierpnia 1876 w Leeuwarden, mieście na północy Holandii. Rodzina czule nazywała ją „M’greet”. Pomimo tradycyjnych twierdzeń, że Mata Hari była częściowo pochodzenia żydowskiego, malajskiego, lub jawajskiego, tj. indonezyjskiego, nie miała żydowskich ani indonezyjskich przodków, a oboje jej rodzice byli Holendrami. Jej ojciec był właścicielem fabryki i sklepu z kapeluszami, inwestował w przemysł naftowy i stał się na tyle zamożny, że mógł zapewnić Margarethie i jej rodzeństwu wystawne dzieciństwo, które obejmowało ekskluzywne szkoły do 13-tego roku życia.
W wieku 18 lat Zelle odpowiedziała na ogłoszenie w holenderskiej gazecie zamieszczone przez holenderskiego kapitana armii kolonialnej Rudolfa MacLeoda (1856–1928), który mieszkał w Holenderskich Indiach Wschodnich (później Indonezja) i szukał żony. Zelle poślubiła MacLeoda w Amsterdamie w 1895 roku. Małżeństwo pozwoliło Zelle przejść do holenderskiej klasy wyższej i ustabilizować jej finanse. Mieli dwoje dzieci, Normana-Johna MacLeoda (1897–1899) i Louise Jeanne MacLeod (1898–1919). Małżeństwo było ogólnie rozczarowaniem. MacLeod był alkoholikiem, znęcał się fizycznie nad Zelle i obwiniał ją za swój brak awansu. Otwarcie utrzymywał konkubinę, co było wówczas społecznie akceptowalną praktyką w Holenderskich Indiach Wschodnich. Kiedy Rudolf został wysłany do Medan, Zelle i dzieci pozostały w Toempoeng u rodziny kontrolera rządowego. Przyjaciele Zelle w Holandii wspominają, że napisała do nich w tym czasie, że przyjęła imię Mata Hari. Na nalegania MacLeoda, Zelle wróciła do niego, ale jego zachowanie się nie zmieniło. W 1899 roku ich dzieci ciężko zachorowały na skutek powikłań związanych z leczeniem kiły, którą zarazili się od rodziców. Jeanne przeżyła, ale Norman zmarł. Po powrocie do Holandii para oficjalnie rozstała się w 1902 roku. Rozwód stał się prawomocny w 1906 roku, a Zelle otrzymał opiekę nad Jeanne. MacLeod był prawnie zobowiązany do płacenia alimentów, ale nigdy tego nie zrobił. Jeanne zmarła później w wieku 21 lat, prawdopodobnie w wyniku powikłań związanych z kiłą.
W 1903 roku Zelle przeprowadziła się do Paryża, gdzie występowała jako dżokejka cyrkowa pod pseudonimem Lady MacLeod, ku wielkiemu niezadowoleniu holenderskiego rodu MacLeodów. Z trudem zarabiając na życie, pozowała również jako modelka artystów. W 1904 roku Mata Hari zyskała sławę jako tancerka egzotyczna . Była współczesną tancerką Isadory Duncan i Ruth St. Denis, liderką wczesnego nurtu tańca nowoczesnego, który na przełomie XIX i XX wieku czerpał inspirację artystyczną z Azji i Egiptu. Rozwiązła, zalotna i otwarcie obnosząca się ze swoim ciałem Mata Hari oczarowała publiczność i odniosła natychmiastowy sukces od debiutu swojego występu w Musée Guimet w 1905 roku. Stała się długoletnią kochanką milionera i przemysłowca Émile’a Étienne’a Guimeta, który założył Musée. Artyści jej epoki często wymyślali barwne historie o swoim pochodzeniu, a ona pozowała jako jawajska księżniczka hinduskiego pochodzenia kapłańskiego, udając, że od dzieciństwa była zanurzona w sztuce świętego tańca indyjskiego. W tym okresie była wielokrotnie fotografowana, nago lub prawie nago. Niektóre z tych zdjęć zostały zdobyte przez MacLeoda i wzmocniły jego argumenty w sprawie zachowania opieki nad córką. Mata Hari wniosła na scenę swobodny, prowokacyjny styl, który spotkał się z szerokim uznaniem. Najbardziej cenionym elementem jej występu było stopniowe zrzucanie ubrań, aż do momentu, gdy na jej głowie i ramionach pozostał jedynie wysadzany klejnotami napierśnik oraz kilka ozdób. Nigdy nie widziano jej z odsłoniętym biustem. Jej występ odniósł sukces, ponieważ podniósł erotyczny taniec do bardziej szanowanego statusu i przetarł szlaki w gatunku rozrywki, z którego Paryż stał się później sławny na całym świecie. Jej styl i swoboda w działaniu przyniosły jej popularność, podobnie jak chęć występowania w egzotycznych i odsłaniających ciało strojach. Pozowała do prowokacyjnych zdjęć i obracała się w zamożnych kręgach. Ponieważ większość ówczesnych Europejczyków nie znała Holenderskich Indii Wschodnich, Matę Hari uważano za egzotyczną, a jej twierdzenia uznawano za autentyczne. Około 1910 krytycy zaczęli twierdzić, że sukces i olśniewające cechy popularnej Maty Hari wynikały z taniego ekshibicjonizmu i braku walorów artystycznych. Choć nadal występowała na ważnych imprezach towarzyskich w całej Europie, poważne instytucje kulturalne lekceważyły ją jako tancerkę nieumiejącą tańczyć. Kariera Maty Hari zaczęła podupadać po 1912 roku. W 1915 roku wystąpiła w ostatnim przedstawieniu w swojej karierze.
Rozpoczęła karierę jako tancerka stosunkowo późno i zaczęła przybierać na wadze. Jednak w tym czasie stała się odnoszącą sukcesy kurtyzaną, znaną bardziej ze swojej zmysłowości i erotyzmu niż z klasycznej urody. Miała związki z wysoko postawionymi oficerami, politykami i innymi osobami na wpływowych stanowiskach w wielu krajach. Jej związki i romanse z wpływowymi mężczyznami często zabierały ją za granice międzynarodowe. Przed I wojną światową była ogólnie postrzegana jako artystka i wolnomyślna bohema, ale gdy zbliżała się wojna, niektórzy zaczęli ją postrzegać jako rozwiązłą kobietę i niebezpieczną uwodzicielkę.
Podczas I wojny światowej Holandia zachowała neutralność. Jako poddana holenderska, Zelle mogła zatem swobodnie przekraczać granice państwowe. Aby uniknąć pól bitewnych, podróżowała między Francją a Holandią przez Hiszpanię i Wielką Brytanię, a jej ruchy nieuchronnie przyciągały uwagę. Podczas wojny Zelle była zaangażowana w to, co określano jako bardzo intensywny romantyczno-seksualny związek z kapitanem Wadimem Masłowem, 23-letnim rosyjskim kapitanem sztabu służącym u boku Francuzów, którego nazywała miłością swojego życia.
W kwietniu 1916 roku Maslov został ranny, stracił wzrok w lewym oku, co skłoniło Zelle do poproszenia o pozwolenie na odwiedzenie rannego kochanka, który był leczony w szpitalu w pobliżu frontu. Jako obywatelka kraju neutralnego, Zelle nie miała wstępu w pobliże frontu. Zelle spotkała agentów Deuxième Bureau, którzy powiedzieli jej, że będzie mogła zobaczyć Maslova, jeśli zgodzi się szpiegować dla Francji. Przed wojną Zelle kilkakrotnie występowała jako Mata Hari przed następcą tronu Wilhelmem, najstarszym synem cesarza Wilhelma II i nominalnie starszym niemieckim generałem na froncie zachodnim. Deuxième Bureau uważało, że może uzyskać informacje, uwodząc następcę tronu i wyjawiając mu tajemnice wojskowe. W rzeczywistości jego zaangażowanie było minimalne, a to propaganda niemieckiego rządu promowała wizerunek następcy tronu jako wielkiego wojownika, godnego następcy monarchów Hohenzollernów, którzy uczynili Prusy silnymi i potężnymi. Chcieli uniknąć nagłośnienia, że mężczyzna, który miał zostać następnym cesarzem, był playboyem znanym z kobieciarstwa, imprezowania i oddawania się alkoholowi. Nieświadome, że następca tronu nie miał wiele wspólnego z dowodzeniem, Biuro Deuxième zaoferowało Zelle milion franków, jeśli uda jej się go uwieść i dostarczyć Francji rzetelnych informacji wywiadowczych o planach Niemiec. Kontaktem Zelle z Biurem Deuxième był kapitan Georges Ladoux, który później okazał się jednym z jej głównych oskarżycieli. Pod koniec 1916 Zelle zaproponowała Cesarstwu Niemieckiemu podzielenie się francuskimi tajemnicami w zamian za pieniądze, choć nie jest jasne, czy wynikało to z chciwości, czy też było próbą zorganizowania spotkania z następcą tronu Wilhelmem. W 1917 roku Niemcy nadali depesze radiowe opisujące pomocną działalność niemieckiego szpiega o kryptonimie H-21, którego biografia tak bardzo pokrywała się z biografią Zelle, że było oczywiste, iż chodzi o tę samą osobę. Biuro Deuxième przechwyciło depesze i na podstawie zawartych w nich informacji zidentyfikowało H-21 jako Matę Hari. Depesze były zakodowane, o czym niemiecki wywiad wiedział, że Francuzi już je złamali, co sugerowało, że zostały one sfabrykowane w celu aresztowania Zelle przez Francuzów. Szef wywiadu Cesarskiej Armii Niemieckiej, zdenerwował się, że Mata Hari nie dostarczała żadnych prawdziwych informacji wywiadowczych, a zamiast tego sprzedawała Niemcom jedynie paryskie plotki o życiu seksualnym francuskich polityków i generałów. Postanowił więc zwolnić Matę Hari, ujawniając ją Francuzom jako niemieckiego szpiega.
W grudniu 1916 roku Biuro Deuxième francuskiego Ministerstwa Wojny pozwoliło Mata Hari uzyskać nazwiska sześciu belgijskich agentów. Pięciu podejrzewano o dostarczanie fałszywych materiałów i pracę dla Niemców, a szóstego o bycie podwójnym agentem Niemiec i Francji. Dwa tygodnie po tym, jak Mata Hari opuściła Paryż, Niemcy zabili podwójnego agenta, podczas gdy pięciu pozostałych kontynuowało swoją działalność. To wydarzenie dowiodło dla Biura Deuxième, że Mata Hari przekazała Niemcom nazwiska sześciu szpiegów.
13 lutego 1917 roku Mata Hari została aresztowana w swoim pokoju w hotelu Elysée Palace na Polach Elizejskich w centrum Paryża. 24 lipca odbyła się jej rozprawa, oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec, w wyniku którego zginęło co najmniej 50 000 żołnierzy. Chociaż francuskie i brytyjskie służby wywiadowcze podejrzewały ją o szpiegostwo na rzecz Niemiec, żadna z nich nie była w stanie przedstawić przeciwko niej jednoznacznych dowodów.
Ladacznicą? Tak, ale zdrajczynią nigdy! — takie zdanie przypisywano Matie Hari podczas procesu.
Głównym przesłuchującym Zelle, który bezlitośnie ją przesłuchiwał, był kapitan Pierre Bouchardon; później oskarżał ją na rozprawie. Bouchardon ustalił, że znaczna część osobowości Maty Hari została zmyślona. Zelle, daleka od bycia jawajską księżniczką, była białą obywatelką holenderską, fakt ten wykorzystał jako dowód jej wątpliwego i nieuczciwego charakteru na procesie. Zelle przyznała Bouchardonowi, że przyjęła 20 000 franków od niemieckiego dyplomaty i byłego kochanka jako rekompensatę za rzeczy zabrane jej przez niemieckie władze cesarskie. Bouchardon twierdził, że była to w rzeczywistości zapłata za szpiegostwo dla Niemiec. W międzyczasie kapitan Ladoux przygotowywał sprawę przeciwko swojej byłej agentce, przedstawiając wszystkie jej działania w najgorszym możliwym świetle, posuwając się nawet do manipulowania dowodami.
Po niepowodzeniach ofensywy Nivelle’a i masowych uderzeniach, Francja została mocno wstrząśnięta Wielkimi Buntami Armii Francuskiej wiosną 1917 roku. Kraj był bliski załamania z powodu wyczerpania wojennego. Obwinianie jednego niemieckiego szpiega za wszystkie niepowodzenia wojenne było wygodne dla francuskiego rządu, a Mata Hari wydawała się idealnym kozłem ofiarnym. Sprawa przeciwko niej zyskała maksymalny rozgłos we francuskiej prasie i doprowadziła do znacznego wyolbrzymienia jej znaczenia. Potrzebowali kozła ofiarnego, a ona była godnym uwagi celem do obwiniania. Brytyjska historyczka Julie Wheelwright stwierdziła: „Naprawdę nie przekazała niczego, czego nie można było znaleźć w lokalnych gazetach w Hiszpanii”. Wheelwright opisał Zelle jako „niezależną kobietę, rozwódkę, obywatelkę neutralnego kraju, kurtyzanę i tancerkę, co czyniło ją idealnym kozłem ofiarnym dla Francuzów, którzy wówczas przegrywali wojnę. Stawiano ją za przykład tego, co może się stać, gdy ktoś ma zbyt luźne zasady moralne”.
Twierdząc o swojej niewinności, Zelle pisała listy do holenderskiego ambasadora w Paryżu. „Moje międzynarodowe powiązania wynikają z mojej pracy jako tancerki, niczego więcej. Ponieważ naprawdę nie szpiegowałam, to straszne, że nie mogę się bronić”. Jej obrońca, doświadczony prawnik międzynarodowy Édouard Clunet stanął przed niemożliwymi przeciwnościami losu; odmówiono mu pozwolenia na przesłuchanie świadków oskarżenia lub przesłuchanie swoich świadków bezpośrednio. Bouchardon wykorzystał fakt, że Zelle była kobietą, jako dowód jej winy, mówiąc: „Bez skrupułów, przyzwyczajona do wykorzystywania mężczyzn, jest typem kobiety urodzonej do bycia szpiegiem”. Zelle często przedstawiano jako femme fatale, niebezpieczną, uwodzicielską kobietę, która wykorzystuje swoją seksualność, by bez wysiłku manipulować mężczyznami, ale inni postrzegają ją inaczej: według słów amerykańskich historyków Normana Polmera i Thomasa Allena była „naiwna i łatwa do oszukania”, ofiarą mężczyzn, a nie prześladowczynią.
Chociaż doniesienia prasowe po jej egzekucji donosiły, że przyznała się do szpiegostwa na rzecz Niemiec, Mata Hari w rzeczywistości nie złożyła takiego wyznania. Przez cały czas trwania tortur utrzymywała, że nigdy nie była niemieckim szpiegiem. Podczas procesu Zelle stanowczo twierdziła, że sympatyzuje z aliantami i deklarowała namiętną miłość do Francji, swojej przybranej ojczyzny. W październiku 2001 roku dokumenty ujawnione w archiwach MI5 (brytyjskiego kontrwywiadu) zostały wykorzystane przez holenderską organizację, Fundację Maty Hari, do zwrócenia się do francuskiego rządu o oczyszczenie Zelle z zarzutów, argumentując, że akta MI5 dowodzą, iż nie jest ona winna zarzucanych jej czynów. Rzecznik Fundacji Maty Hari argumentował, że Zelle była co najwyżej szpiegiem niskiego szczebla, który nie ujawnił żadnych tajemnic żadnej ze stron, stwierdzając: „Uważamy, że istnieją wystarczające wątpliwości dotyczące teczki z informacjami, które posłużyły do jej skazania, aby uzasadnić ponowne otwarcie sprawy. Być może nie była całkowicie niewinna, ale wydaje się jasne, że nie była głównym szpiegiem, którego informacje doprowadziły do śmierci tysięcy żołnierzy, jak twierdzono”.
Zelle została stracona w fosie zamku Vincennes przez pluton egzekucyjny złożony z 12 żołnierzy francuskich tuż przed świtem 15 października 1917 roku. Miała 41 lat. Według relacji naocznego świadka, brytyjskiego reportera Henry’ego Walesa, nie była związana i odmówiła założenia opaski na oczy. Zuchwale posłała całusa plutonowi egzekucyjnemu.
Ciała Maty Hari nie odebrał żaden członek rodziny i w związku z tym wykorzystano je do badań medycznych. Jej głowę zabalsamowano i przechowywano w Muzeum Anatomii w Paryżu. W 2000 roku archiwiści odkryli, że zniknęła ona, prawdopodobnie już w 1954 roku i nigdy nie została odnaleziona. Dokumenty z 1918 roku wskazują, że muzeum otrzymało również resztę ciała, ale później nie udało się ustalić, gdzie znajdują się jakiekolwiek szczątki.
Zapieczętowany proces Maty Hari i inne powiązane z nim dokumenty, liczące łącznie 1275 stron, zostały odtajnione przez armię francuską w 2017 roku, sto lat po jej egzekucji.
Pomysł egzotycznej tancerki pracującej jako śmiercionośna podwójna agentka, wykorzystującej swoje moce uwodzenia, by wydobyć tajemnice wojskowe od swoich licznych kochanków, uczynił Matę Hari trwałym archetypem femme fatale.
Postać Maty Hari w kulturze
Filmy
- Mata Hari (1920)
- Mata Hari (1927), produkcja niemiecka.
- Mata Hari (1931) – hollywoodzki film fabularny z Gretą Garbo w roli głównej .
- W romantycznej komedii z 1939 roku pt. Cafe Society Mattie Harriett zostaje zatrudniona przez plotkarską kolumnistkę Allyn Joslyn, aby szpiegowała dwójkę głównych bohaterów filmu, Freda MacMurraya i Madeleine Carroll.
- Mata Hari, Agent H21 (1964) z Jeanne Moreau jako Mata Hari oaz z Jean-Louis Trintignant, Claude Rich, Jean-Pierre Leaud, Marie Dubois i Charles Denner w reżyserii Jean-Louisa Richarda.
- W parodii Jamesa Bonda z 1967 r. pt. Casino Royale Joanna Pettet zagrała Matę Bond, rzekomo córkę Jamesa Bonda i Maty Hari.
- W filmie Łódź ze szklanym dnem z 1966 roku postać Doris Day ukazana jest w sennej scenie jako Mata Hari, femme fatale, która przybywa, aby wykraść narodowe tajemnice od głównego bohatera.
- W hiszpańskiej komedii Operación Mata Hari z 1968 roku Mata Hari (Carmen de Lirio) odchodzi na emeryturę z księgową, a jej hiszpańska pokojówka Guillermina (Gracita Morales) wciela się w nią w szpiegowskim zamieszaniu.
- W amerykańskim serialu Lancelot Link, Secret Chimp z 1970 roku szympansica o imieniu „Mata Hairi” gra rolę tajnego agenta, a jej głosu użyczyła Joan Gerber.
- W brytyjskiej komedii z 1972 roku Up the Front Zsa Zsa Gabor wcieliła się w rolę Maty Hari.
- Mata Hari (1981), serial telewizyjny.
- Mata Hari; The Magic Camera , odcinek serialu Fantasy Island (1982).
- Mata Hari , film z 1985 roku z holenderską aktorką Sylvią Kristel w roli tytułowej.
- W odcinku „Paryż, październik 1916” z 1993 roku z „Kronik młodego Indiany Jonesa” George’a Lucasa wciela się w nią Domiziana Giordano. Mata spotyka i uwodzi 17-letniego Indianę Jonesa, obierając mu dziewictwo. „Paryż, październik 1916” został później przemontowany w drugiej połowie filmu „Demony oszustwa ” .
- Mata Hari (2016)
- Mata Hari (2017), film krótkometrażowy.
- Mata Hari: Nagi szpieg (2017)
- Mata Hari (2017), 12-odcinkowy rosyjsko-portugalski serial telewizyjny, w którym w roli tytułowej występuje Vahina Giocante.
- W filmie The King’s Man z 2021 roku Matę Hari gra austriacka aktorka Valerie Pachner.
- 2025 „Behind The Myth” – odcinek programu Expedition Files Josha Gatesa (Discovery Channel), w którym badane są oskarżenia o szpiegostwo wysuwane przeciwko Mata Hari (w tej roli francusko-meksykańska aktorka Yadira Pascault Orozco) oraz to, czy zarzuty te były zasadne
musicale sceniczne
- Mata Hari w 1967 roku, z Pernellem Robertsem i Marisą Mell w rolach głównych.
- Mata Hari autorstwa Lene Lovich, Judge’a Smitha i Lesa Chapella miała premierę w 1982 roku w Lyric Theatre w Hammersmith.
- Spektakl Mata! ze słowami i muzyką Stuarta Braysona miał premierę w Blackpool Grand Theatre w czerwcu 1995 roku.
- Spektakl „Mata Hari w Moulin Rouge” autorstwa Franka Wildhorna miał swoją premierę w Seulu w Korei Południowej w marcu 2016 roku.
- Piosenka One Last Night with Mata Hari, napisana przez Craiga Walkera z muzyką Johna Burge’a, miała swoją premierę w Isabel Bader Centre for the Performing Arts w Kingston w Ontario w styczniu 2017 roku.
- W 2022 roku odbyła się adaptacja muzyczna w reżyserii Kim Moon Jeonga, a zaśpiewała ją południowokoreańska piosenkarka Solar z zespołu Mamamoo .
Piosenki
- W 1976 roku Norwegia wzięła udział w Konkursie Piosenki Eurowizji z piosenką „Mata Hari” w wykonaniu Anne-Karine Strøm.
- W 2021 roku Azerbejdżan wziął udział w Konkursie Piosenki Eurowizji z piosenką „Mata Hari” w wykonaniu Samiry Efendi.
- W albumie Birds and Bees belgijskiego zespołu Telex z 1982 roku pierwszy utwór jest dedykowany Macie Hari.
- W 1995 roku izraelska piosenkarka Ofra Haza wydała singiel zatytułowany „Mata Hari”.
- W 2002 roku amerykański piosenkarz i autor tekstów Warren Zevon nawiązał do Maty Hari w swoim utworze „Genius” z albumu My Ride’s Here.
- W 2018 roku francuski zespół nu-disco L’Impératrice wydał album zatytułowany Matahari, zawierający utwór o tym samym tytule.
- W 2019 roku angielski piosenkarz i autor tekstów Frank Turner wydał na swoim albumie No Man’s Land piosenkę o Macie Hari zatytułowaną „Eye of the Day”.
- W 2020 roku holenderska piosenkarka Kovacs wydała singiel zatytułowany „Mata Hari”.
Gry wideo
- Mata Hari to gra wideo typu point-and-click wydana w 2008 roku. Gracz wciela się w Matę Hari w fikcyjnej przygodzie szpiegowskiej rozgrywającej się w czasie I wojny światowej.
- Mata Hari, jako Margarete Gertrude Zelle, jest jedną z grywalnych postaci w grze JRPG Shadow Hearts z 2001 roku na PlayStation 2 .
- W mobilnej grze JRPG Fate/Grand Order Mata Hari jest grywalną postacią klasy Sługi Zabójcy.
- W asymetrycznej grze grozy Identity V, ocalała Margaretha Zelle (tancerka) nosi imię po Mata Hari. Ocalała Maratha Behamfil (koordynatorka) również używała imienia „Margaretha Hari” jako pseudonimu.
- W turowej grze RPG Reverse: 1999, Mata Hari jest przedstawiona jako zmarła siostra postaci o imieniu „Anjo” Nala Hari, obie są sukubami. Choć nie pojawia się fizycznie, Mata Hari odgrywa kluczową rolę we wczesnym życiu Anjo Nali.
Inne
- W 1931 roku urodziła się Mata Hari, amerykańska klacz wyścigowa pełnej krwi angielskiej. Dwukrotnie zdobyła tytuły czempionki jako najlepsza klacz w tym sporcie.
- W 1977 roku firma Bally Manufacturing wypuściła na rynek elektromechaniczny automat do gry w pinball nazwany na cześć Maty Hari, a w 1978 roku wersję z układem półprzewodnikowym.
- W lutym 2016 roku Holenderski Balet Narodowy zaprezentował dwuaktowy balet zatytułowany Mata Hari, w którym rolę Maty Hari tańczyła Anna Tsygankova, a muzykę skomponował Tarik O’Regan.
- W 2017 roku opera Mata Hari autorstwa librecisty Petera Peersa i kompozytora Matta Marksa miała premierę na Prototype Festival w Nowym Jorku. W sierpniu 2018 roku została ona również wystawiona przez West Edge Opera, a główną rolę powtórzyła Tina Mitchell.
* * *
Postać Maty Hari, gdy pozna się wszystkie fakty z jej biografii, a odrzuci legendy jest rewelacyjnym przykładem, potwierdzeniem niszczącej siły patriarchatu w stosunku do kobiet, w którym to mężczyźni do pewnego czasu zachwycają się takimi kobietami, korzystając w pełni z tego co one im mogą zaoferować, a następnie pod przykrywką fałszywej moralności niszczą je do całkowitego unicestwienia. To także potwierdzenie jak koszmarnie brudna była zawsze polityka i jakie znaczenie ma propaganda. To potwierdzenie jak łatwo jest zmanipulować masy sprzedając fałszywe informacje. Jakie znaczenie dla mas ma stworzenie wroga, a następnie próba podjudzania do zniszczenie go.
Brzmi to znajomo? Kościół katolicki od wieków tak działał i działa do dziś. A takim spektakularnym apogeum jego działań była Wielka Inkwizycja i stosy z czarownicami. Nie ma różnicy. Brzmi to znajomo? Niczym hasła, a w zasadzie jedyny program wszystkich populistycznych trzech/czterech głównych partii prawicowych w naszym kraju. To, że tak działają te instytucje jest straszne, ale koszmarem jest, że mają tylu zwolenników, a szczególnie wśród kobiet.
Podkreślić należy, że Marcin porównał Dorotę nie do autentycznej postaci, ale do legendy wykreowanej o niej.
