Paryż w „11 KOBIET …”
„Na deser zostawiłem europejską metropolię genialnie piękną w swojej matematyczno-geometrycznej urbanistyce. Jest tam mnóstwo przepięknych zabytków stanowiących elementy układanki architektonicznej. Chyba nietrudno zgadnąć, że mówię o Paryżu. W wielu miejscach Paryża ma się wrażenie, że całe miasto zostało wyrysowane na desce urbanisty, a nie przez wieki naturalnie się rozrastało. Takich perełek jest wiele. Niemal idealnie prosta, biegnąca przez ponad pół miasta, droga triumfalna od Luwru przez Łuk Triumfalny do Grande Arche de la Défense. Idealne w jednej linii ustawienie trzech tak charakterystycznych budowli paryskich, jak Grande Arche de la Défense, Tour de Montparnasse i wieża Eiffla. Idealnie prosta arteria zamknięta z jednej strony przez kościół de la Madeleine, a z drugiej przez Palais Bourbon, przebiegająca przez plac Zgody (de la Concorde) i most o tej samej nazwie z umieszczonym w tej linii na placu Obeliskiem Luksorskim. Takich perełek jest wiele. Paryż to geniusz piękna urbanistycznego, piękno dla pragmatyka analityka.”
Czwarty rozdział z cyklu „Z rozmyślań pod prysznicem…”, strony 9-10, część II tom „Czerwiec”
Paryż pojawia się wielokrotnie w „11 KOBIET czyli Krótki traktat o PIĘKNIE”. Poświęciłem mu cały obszerny osobny artykuł „Najpiękniejsze miasta Europy – Paryż – TOP 6„. Tym razem wyłącznie o jego geniuszu urbanistycznym. Zwiedzając Paryż na ogół nie jesteśmy w stanie odwiedzić wszystkich jego najbardziej wartościowych zabytków i ciekawych miejsc. Gdy jesteśmy z wycieczką, na ogół, je „zaliczmy”. By się z nim zapoznać, może nie tak na wskroś, ale dobrze koniecznym jest minimum dwa tygodnie niespiesznego zwiedzania i ucztowania bycia w nim. A i tak mało kto zwraca uwagę na geniusz urbanistyczny tego miasta. Choć jego najważniejsze budowle i miejsca powstawały na przestrzeni wieków to większość z nich nie jest umiejscowionych przypadkowo. Przypadkowo nie tylko ze względu na pragmatyzm swojego miejsca i sprawianie wrażeń estetycznych, ale również w stosunku do siebie, do innych ciekawych miejsc. Genialna geometryczna urbanistyka Paryża, to kilka prostych linii, niektóre przecinające się wzajemnie, przy których położone są paryskie arcydzieła znane całemu światu. Czasami to arterie zamknięte po obu stronach topowymi budowlami. Czasami możemy dostrzec ciąg tych budowli umieszczonych w linii prostej ze szczytu jednej z nich, a czasami tylko na planie Paryża lub ze zdjęć z lotu ptaka. Nie znam drugiego miasta, które by charakteryzowało się czymś takim. Dla pragmatyka, analityka to niesamowicie mocny dodatek do piękna i klimatu tego miasta. W tym artykule tylko o osiach i tym co jest w ich liniach – wiadomości podstawowe. Przyjdzie jeszcze czas by szczegółowo przybliżyć każde z nich.
Od Luwru do Grande Arche
Niemal idealna prosta. Jedynie na początkowym odcinku od środka Cour carrée du Louvre do Pyramide du Louvre zwanej Pyramide Pei odchylona o 6°. Czasami zwana drogą triumfalną, a częściej osią historyczną. Trakt pieszy, a w dużej części (środkowej) również dla zmotoryzowanych o długości około 8,33 km. W pogodny dzień o dużej przejrzystości powietrza z dachu Grande Arche rozpościera się widok przynajmniej do Obelisku Luksorskiego na Placu Zgody, a czasami nawet za nim można dostrzec Luwr. Natomiast z dachu Łuku Triumfalnego, który usytuowany jest mniej więcej w połowie drogi na zachód perspektywa wówczas sięga do Grande Arche, a na wschód do Luwru. Do powstania Grande Arche w 1989 roku ten trakt był krótszy i kończył się właśnie na Łuku Triumfalnym. Na jego linii, albo tuż przy niej jest całe mnóstwo topowych miejsc i zabytków Paryża z najrozmaitszych okresów jego historii. Postaram się je wszystkie wymienić, choć to wcale nie będzie proste, bo część z nich jest składową innych, a co do niektórych prowadzone są spory czy rzeczywiście mieszczą się w tej linii czy obok niej.
Cour carrée du Louvre – wschodni dziedziniec Luwru powstały w latach 1546-1670, najstarsza jego część. Oczywiście nie sam dziedziniec ale wraz ze czterema skrzydłami pałacowymi, które go utworzyły.
Luwr (Palais du Louvre) – dawny pałac królewski, dziś jedno z najbardziej znanych muzeum sztuki na świecie. Budowany od XII do XIX wieku, w dzisiejszej formie od XVI do XIX wieku.
Piramida Luwru (Pyramide du Louvre) zwana potocznie Piramidą Pei od nazwiska jej twórcy. Usytuowana na głównym dziedzińcu Luwru (Cour Napoléon). Konstrukcja szklano-metalowa stanowiąca wejście do muzeum i świetlik. Powstała w 1989 roku.
Arc de Triomphe du Carrousel – usytuowany na Place du Carrousel tuż za dziedzińcem Luwru. Zbudowany w latach 1806-1808.
Ogrody Tuileries (Jardins des Tuileries) – usytuowane między Place du Carrousel, a Place de la Concorde. Powstały początkowo w 1559 roku, a dla publiczności zostały otwarte w 1667 roku. Centralną główną ich aleją przebiega oś historyczna. Na końcu ogrodów niedaleko Placu Zgody równolegle do głównej alei znajdują się dwa zabytkowe pawilony:
Oranżeria (l’Orangerie) – mieszczące muzeum sztuki, a wybudowane w 1852 roku;
Jeu de Paume – mieszczące centrum sztuki współczesnej i postmodernistycznej fotografii oraz mediów, a wybudowane w 1861 roku.
Place de la Concorde czyli Plac Zgody – jeden z dwóch najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych placów Paryża. Największy, aż 8,64 ha. Położony między Polami Elizejskimi a Ogrodami Tuileries. Zbudowany w latach 1755-1775. Na placu dwie duże fontanny: Fontanna Rzek i Fontanna Mórz z lat 30-stych XIX wieku, osiem kobiecych posągów będących personifikacjami głównych miast francuskich, oraz dwa identyczne budynki Hôtel de la Marine z lat 1757-74 i Hôtel de Crillon, którego budowę rozpoczęto rok później.
Obelisk Luksorski (L’obélisque de Louxor) – znajdujący się na środku Placu Zgody na osi historycznej. Pochodzi z XIII wieku p.n.e. a został postawiony na placu w 1836 roku.
Avenue des Champs-Élysées (Aleja Pól Elizejskich) zwana potocznie les Champs Élysées (Pola Elizejskie), a nawet krócej les Champs (Pola). Najbardziej reprezentacyjna i najbardziej znana ulica w Paryżu, jedna z kilku najbardziej znanych na świecie. O długości 1910 metrów oraz szerokości 70 m. Ciągnie się od Placu Zgody do Placu Charlesa de Gaulle’a. Powstała w 1724 roku. Oczywiście później wielokrotnie przebudowana.
Place Charles-de-Gaulle, do 1970 roku Place de l’Étoile czyli Plac Gwiazdy. Został wybudowany w 1670 roku. Od zachodu zamyka Pola Elizejskie. Jeden z dwóch najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych placów Paryża. Drugi co do wielkości.
Łuk Triumfalny (Arc de Triomphe, a poprawnie L’arc de triomphe de l’Étoile położony na Place Charles-de-Gaulle. Wybudowany w latach 1806-1836.
Avenue de la Grande Armée (Aleja Wielkiej Armii) – wybudowana w 1826 roku. Stanowi przedłużenie Pól Elizejskich aż do dzielnicy la Défense. Ma 775 metrów długości i 70 metrów szerokości.
La Défense dzielnica biznesowa, administracyjnie poza Paryżem w departamencie Hauts-de-Seine z 72-oma stalowo-szklanymi wieżowcami. Budowę jej rozpoczęto w 1958 roku. Oś historyczna przebiega przez połączone place: Esplanade de la Défense i Parvis de la Défense, po bokach których są wieżowce.
La Grande Arche de la Défense właściwie La Grande Arche de la Fraternité – wybudowany 1989 roku. Zamyka perspektywę osi historycznej.
Od La Madeleine do Palais Bourbon
Krótka, bo niespełna kilometr odkryta oś prostopadła do osi historycznej. Piękny widok ze schodków La Madeleine na Palais Bourbon z jego kolumnadą przed którym centralnie widnieje Obelisk Luksorski, a minimalnie za nim po skosie w prawo widać kopułę Inwalidów. A w odwrotną stronę spod Palais Bourbon równie piękny widok na La Madeleine z jej kolumnadą, widoczną pomiędzy Hôtel de la Marine a Hôtel de Crillon lekko zasłoniętą przez Obelisk Luksorski. Oczywiście konieczna jest piękna słoneczna pogoda, najlepiej latem o świcie, gdy paryskie ulice są jeszcze niemal puste.
Église de la Madeleine – Kościół św. Magdaleny – położony na Place de la Madeleine. Budowany w latach 1763-1842. Styl neoklasycystyczny.
Rue Royale – krótka ulica 282 m łącząca Place de la Madeleine z Place de la Concorde. To ulica o charakterze luksusowym, z licznymi butikami, sklepami jubilerskimi i restauracjami, w tym słynną restauracja Maxim’s. Budowana w latach 1732-1768.
Place de la Concorde czyli Plac Zgody – jeden z dwóch najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych placów Paryża. Największy, aż 8,64 ha. Położony między Polami Elizejskimi a Ogrodami Tuileries. Zbudowany w latach 1755-1775. Na placu dwie duże fontanny: Fontanna Rzek i Fontanna Mórz z lat 30-stych XIX wieku, osiem kobiecych posągów będących personifikacjami głównych miast francuskich, oraz dwa identyczne budynki Hôtel de la Marine z lat 1757-74 i Hôtel de Crillon, którego budowę rozpoczęto rok później.
Obelisk Luksorski (L’obélisque de Louxor) – znajdujący się na środku Placu Zgody na osi historycznej. Pochodzi z XIII wieku p.n.e. a został postawiony na placu w 1836 roku.
Pont de la Concorde – most na Sekwanie pomiędzy Placem zgody, a Quai d’Orsay przy którym mieści się Pałac Burboński. O długości 153 m. Budowany w latach 1787-1791.
Palais Bourbon – siedziba Zgromadzenia Narodowego (l’Assemblée nationale française). Budowany w latach 1722-1728 w stylu empire – neoklasycystycznym. Położony u wylotu Pont de la Concorde przy Quai d’Orsay
W perspektywie za Palais Bourbon lekko odchyloną w prawo widać kopułę Dôme des Invalides, czyli Kościoła Inwalidów. Natomiast cały kompleks Inwalidów, który jest rozłożysty i szeroki leży w jednej linii w tej osi.
Od skrzyżowania Avenue Winston Curchill z Avenue des Champs-Élysées do kompleksu Les Invalides
Trzecia oś odkryta będąca traktem komunikacyjnym i pieszym. Prostopadła do osi historycznej mniej więcej w połowie Avenue des Champs-Élysées. Długość ok. 1,24 km. Ta długość jest liczona do wejścia do Musée de l’Armée znajdującego się w kompleksie i zamykającego perspektywę od południa. Dalej ciągnie się kompleks Inwalidów z zamykającym go po przeciwnej stronie Dôme des Invalides, a jeszcze dalej przedłużająca oś Avenue de Breteuil, w sumie 1 kilometr, aż do skrzyżowania z Boulevard Garibaldi, Rue Lecourbe, Boulevard Pasteur i Rue de Sèvres. Dwie najpiękniejsze perspektywy to z Avenue Breteuil na Dôme des Invalides oraz sprzed Pont Alexandre III przez Esplanade des Invalides na północny fronton kompleksu i widniejącą nad nim kopułą Dôme des Invalides. Może trochę mniej ciekawa jest perspektywa z Esplanade des Invalides sprzed Pont Alexandre III na północ, albowiem nie jest zamknięta żadną spektakularną budowlą, ale tu wrażenie robi sam most, a za nim po obu stronach traktu Grand Palais i Petit Palais.
Avenue Winston Churchill – Powstała w 1896 roku. Ma długość 220 m i szerokość 90 m. Ciągnie się od Place George Clémenceau po stronie Pól Elizejskich do Cour de la Reine po stronie Sekwany przed Pont Alexandre III. Po jej obu stronach są dwie wspaniałe budowle:
Grand Palais – secesyjna (neobarokowa) budowla z 1900 roku. Hala wystawowa;
Petit Palais – secesyjna (neobarokowa) budowla z 1900 roku. Muzeum sztuki.
Pont Alexandre III (Most Aleksandra III) – najpiękniejszy paryski most o długości 152 m i szerokości 30 m. Wybudowany w latach 1896-1900 w w stylu Beaux-Arts, czyli secesyjnym.
Esplanade des Invalides – prostokątny, nieformalny plac leżący między Sekwaną, a kompleksem Inwalidów, a dokładniej między Quai d’Orsay na północy, Rue de Grenelle na południu, Rue Fabet na zachodzie oraz Rue de Constantine i Rue Robert Esnault-Pelterie na wschodzie. Przecięty jeszcze dwoma ulicami w poprzek i jedną wzdłuż Avenue du Maréchal Gallieni stanowiącą główną oś. Długość placu ok. 500 m, a szerokość ok. 255 m.
Les Invalides – kompleks Inwalidów składa się z Hôtel des Invalides (Pałacu Inwalidów) od północy i Dôme des Invalides (Kościół Inwalidów) od południa. Powierzchnia całego kompleksu to ok. 13 hektarów.
W Hôtel des Invalides mieści się Musée de l’Armée, Musée de l’Ordre de la Liberation i Musée des Plans-Reliefs oraz Église Saint-Louis des Invalides.
Dôme des Invalides kryje w swoim wnętrzu grób Napoleona Bonaparte. Kompleks był budowany 1671-1674 w stylu neoklasycystycznym.
Avenue de Breteuil – ulica położona w dzielnicy École-Militaire w 7-ej dzielnicy Paryża i dzielnicy Necker w 15-ej dzielnicy Paryża. Długość 840 metrów, szerokości 70 m. Zaczyna się na placu Vauban 7, kończy na bulwarze Garibaldi 69 i na rue de Sèvres 114. Wytyczona w 1618 roku.
Grande Arche – Tour Eiffel – Tour Montparnasse
Cała oś nie jest traktem komunikacyjnym, aczkolwiek zawiera w sobie część, która jest traktem. Można ją zobaczyć na planie Paryża, ze zdjęć z lotu apteka, jak również rewelacyjnie jest widoczna z tarasu widokowego na Grande Arche lub tarasu na ostatnim piętrze Tour Montparnasse. Z tarasu na Grande Arche idealnie widać Wieżę Eiffla dokładnie na tle Tour Montparnasse. Dwa najwyższe budynki Paryża plus wielki łuk, też bardzo wysoka budowla w jednej linii, a położone w odległości około 8,5 kilometra, w różnych dzielnicach pod każdym względem. Fragmentem komunikacyjnym tej osi jest odcinek pomiędzy Place du Trocadéro-et-du-11-Novembre, a École-Militaire o długości około 1,65 km, a nawet do końca Avenue de Saxe o długości 2,75 km.
La Grande Arche de la Défense właściwie La Grande Arche de la Fraternité – wybudowany 1989 roku. Zamyka perspektywę osi historycznej.
Place du Trocadéro-et-du-11-Novembre – Znajduje się na skrzyżowaniu: Avenue du Président-Wilson, Avenue Kléber, Avenue Raymond-Poincaré, Avenue d’Eylau, Avenue Georges-Mandel i Avenue Paul-Doumer. Otwiera się na Parvis des droits de l’homme i Palais de Chaillot. Jego średnica wynosi 164 metry. Został utworzony w 1869 roku.
Palais de Chaillot – znajduje się na wzgórzu Chaillot, w 16-tej dzielnicy Paryża, przy Place du Trocadéro-et-du-11-Novembre. Został zbudowany na Wystawę Światową w 1937 roku. Mieszczą się w nim: Teatr Narodowy Chaillot od 1937 r., Muzeum Zabytków Francuskich od 1879 r., Muzeum Ludzkości od 1937 r., Narodowe Muzeum Marynarki Wojennej od 1943 r. i Muzeum Architektury i Dziedzictwa od 2007 r.
Jardins du Trocadéro – Ogrody Trocadéro znajdują się w 16tej dzielnicy Paryża, pomiędzy Palais de Chaillot, a Sekwaną. Zajmują powierzchnię 93 930 m². Powstały w 1937 r.
Pont d’Iéna – most łączy Wieżę Eiffla z Trocadéro. Na prawym brzegu zapewnia dostęp do Avenue de New-York. Na lewym brzegu oddziela port La Bourdonnais od portu Suffren i przecina Quai Jacques-Chirac, na wysokości Esplanade des Ouvriers-de-la-Tour-Eiffel. Powstał w latach 1808-1814. Długość 155 m, szerokość 35m. Od Igrzysk Olimpijskich w 2024 roku most jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów.
Tour Eiffel – Wieża Eiffla to 330-metrowa (z antenami) wieża z kutego żelaza, położona w Paryżu, na północno-zachodnim krańcu Champ-de-Mars nad brzegiem Sekwany w 7ej dzielnicy. Jej oficjalny adres to 5, avenue Anatole-France. Zbudowana w ciągu dwóch lat przez Gustave’a Eiffla i jego współpracowników na paryską Wystawę Światową w 1889 roku, upamiętniającą setną rocznicę rewolucji francuskiej.
Champs de Mars – Pola Marsowe to rozległy, w pełni otwarty ogród publiczny położony w Paryżu, w dzielnicy Gros-Caillou, w 7-mej dzielnicy, między Wieżą Eiffla na północnym zachodzie a École Militaire na południowym wschodzie. Zajmując powierzchnię 24,3 hektara, Pola Marsowe są jednym z największych terenów zielonych w Paryżu. Utworzone w 1770 m.
École-Militaire – to zarówno instytucja wyższej edukacji wojskowej założona w 1751 roku przez króla Ludwika XV, jak i zespół budynków wzniesionych w celu jej umieszczenia w Paryżu w VII dzielnicy. Styl neoklastyczny.
Avenue de Saxe – aleja w 7-ej i 15-ej dzielnicy Paryża. Rozpoczyna się pod adresem 3, place de Fontenoy i kończy pod adresem 100, rue de Sèvres. Długość 680 m, szerokość 39,2 m. Wytyczona w roku 1780.
Tour Montparnasse – Wieżowiec Montparnasse to najwyższy wieżowiec w Paryżu, położony w dzielnicy Necker (15-sta dzielnica). Przy jego wysokości wynoszącej 209 m. do 2011 był najwyższym budynkiem we Francji. Został otwarty w 1973 roku.
Panthéon - Palais du Luxembourg – Les Invalides - Tour Eiffel
Tę oś można dostrzec na planie Paryża lub z kopuły Panteonu. Długość ok. 4,03 km.
Panthéon – Panteon Paryża, położony w 5-tej dzielnicy stolicy, na górze Sainte-Geneviève, w sercu Dzielnicy Łacińskiej, na Place du Panthéon. Zbudowany w stylu neoklasycystycznym w latach 1757-1790. Nekropolia wielkich Francuzów.
Palais du Luxembourg – Pałac Luksemburski, położony w 6-tej dzielnicy Paryża, w północnej części Ogrodów Luksemburskich. Jest siedzibą Senatu Francji. Wybudowany w latach 1615-1631 w stylu barokowym, początkowo na bazie modelu Palazzo Pitti z Florencji.
Les Invalides – kompleks Inwalidów składa się z Hôtel des Invalides (Pałacu Inwalidów) od północy i Dôme des Invalides (Kościół Inwalidów) od południa. W Hôtel des Invalides mieści się Musée de l’Armée, Musée de l’Ordre de la Liberation i Musée des Plans-Reliefs oraz Église Saint-Louis des Invalides. Dôme des Invalides kryje w swoim wnętrzu grób Napoleona Bonaparte. Kompleks był budowany 1671-1674 w stylu neoklasycystycznym. Powierzchnia całego kompleksu to ok. 13 hektarów.
Tour Eiffel – Wieża Eiffla to 330-metrowa (z antenami) wieża z kutego żelaza, położona w Paryżu, na północno-zachodnim krańcu Champ-de-Mars nad brzegiem Sekwany w 7ej dzielnicy. Jej oficjalny adres to 5, avenue Anatole-France. Zbudowana w ciągu dwóch lat przez Gustave’a Eiffla i jego współpracowników na paryską Wystawę Światową w 1889 roku, upamiętniającą setną rocznicę rewolucji francuskiej.
Cour carrée du Louvre – Institut de France - Palais du Luxembourg - Observatoire de Paris
W gruncie rzeczy tę oś można by określić, że ciągnie się od Institut de France do Observatoire de Paris, bo na tym odcinku stanowi trakt komunikacyjny i dostarcza kilku ciekawych perspektyw, z zaznaczeniem, że Cour carrée du Louvre jest jej przedłużeniem w linii prostej. Całkowita długość ok. 2,75 km, długość części komunikacyjnej ok. 2,35 km.
Cour carrée du Louvre – wschodni dziedziniec Luwru powstały w latach 1546-1670, najstarsza jego część. Oczywiście nie sam dziedziniec ale wraz ze czterema skrzydłami pałacowymi, które go utworzyły.
Institut de France – Instytut Francji to francuska instytucja założona w 1795 roku. Zrzesza elity naukowe, literackie i artystyczne narodu, aby wspólnie doskonalić nauki i sztuki, rozwijać niezależność myślenia i doradzać władzom publicznym. Ma siedzibę przy Quai de Conti, w 6-tej dzielnicy Paryża. Pałac Instytutu Francuskiego został wybudowany w latach 1662-1688.
Rue de Seine – ulica w 6. dzielnicy Paryża. Przecina dzielnice La Monnaie, Odéon i Saint-Germain-des-Prés. Długość 665 metrów, szerokość 11,7m. Zaczyna się przy 3, quai Malaquais 9nad Sekwaną) i kończy przy 16, rue Saint-Sulpice. Jej przedłużeniem jest Rue de Tournon. Istnieje od 1259 roku.
Rue de Tournon – zaczyna się przy numerach 19 i 21 na Rue Saint-Sulpice, a kończy przy numerach 22 bis i 24 na Rue de Vaugirard. Ulica ta, biegnąca praktycznie z północy na południe, wzdłuż linii Pałacu Luksemburskiego, jest jedną z najbardziej prestiżowych ulic Paryża. Ma również bardzo specyficzny wygląd; rozszerza się ku południu w pobliżu Rue de Vaugirard, otwierając stożek widzenia na Senat. Na północy ciągnie się dalej jako Rue de Seine, prowadząc do Quai Malaquais. Długość 233 m, szerokość 13,7 m. Utworzona w 1541 r.
Palais du Luxembourg – Pałac Luksemburski, położony w 6-tej dzielnicy Paryża, w północnej części Ogrodów Luksemburskich. Jest siedzibą Senatu Francji. Wybudowany w latach 1615-1631 w stylu barokowym, początkowo na bazie modelu Palazzo Pitti z Florencji.
Jardin du Luxembourg – Ogród Luksemburski to publiczny ogród położony w 6-tej dzielnicy Paryża. Powstał w 1612 roku. Zajmuje 23 hektary. Uznawany za najpiękniejszy ogród w Europie i trzeci na świecie. Powstał w 1612 roku. Ograniczony ulicami Rue de Vaugirard, Rue de Médicis, Boulevard Saint-Michel, Rue Auguste Comte, Rue d’Assas, Rue Guynemer.
Jardin des Grands-Exploateurs – pełna nazwa Jardin des Grands-Explorateurs Marco-Polo et Cavelier-de-la-Salle. Położony w 6-tej dzielnicy Paryża, pomiędzy Place Ernest-Denis a Avenue de l’Observatoire. Stanowi kontynuację Ogrodów Luksemburskich, od których oddzielają go Place André-Honnorat i Esplanade Gaston-Monnerville. Obszar 1903 ha. Utworzony w 1867 roku.
Fontaine des Quatre-Parties-du-Monde – (Fontanna Czterech Stron Świata) znana również jako Fontaine de l’Observatoire, lub Fontaine Carpeaux jest paryskim pomnikiem znajdującym się na placu Ernest-Denis w Ogrodzie Wielkich Odkrywców Marco Polo i Cavelier-de-la-Salle. Została zbudowana pomiędzy 1867 i 1874 r. Jedna z najpiękniejszych fontann paryskich.
Avenue de l’Observatoire – to ulica rozciągająca się przez 6-tą i 14-tą dzielnicę Paryża, na granicy dzielnic Val-de-Grâce ( 5-ta), Odéon i Notre-Dame-des-Champs (6-ta) oraz Montparnasse (14-sta). Trasa ta zawdzięcza swoją nazwę Obserwatorium Paryskiemu, do którego prowadzi. Długość 800 m, szerokość 82 m. Część utworzona w 1807 r., a część w 1866 r.
Observatoire de Paris – Obserwatorium Paryskie powstało w 1667 roku. Jest to najstarsze obserwatorium na świecie. Mieści się 61, avenue de l’Observatoire.
Opéra Garnier - Pyramide du Louvre – Institut de France
Tylko wirtualna oś na planie Paryża, choć od Opéra Garnier niemal do Pyramide du Louvre jest to prosty trakt komunikacyjny, nico wypaczony przez północne skrzydło Luwru, o długości 1,25 km. Zaś długość całej osi to 1,68 km.
Opéra Garnier – czyli Palais Garnier, to teatr narodowy, akademia muzyki, choreografii i poezji lirycznej. Znajduje się 9-tej dzielnicy Paryża na Place de l’Opéra, na północnym krańcu Avenue de l’Opéra. Oddana do użytku w 1875 roku.
Place de la Opéra – plac w Paryżu, położony w 9-tej dzielnicy, przed Palais Garnier i na skrzyżowaniu Boulevard des Italiens, Boulevard des Capucines, Avenue de l’Opéra, Rue Auber, Rue Halévy, Rue de la Paix i Rue du Quatre-Septembre. Utworzony w 1862-1864 r. Szerokość 140 m.
Avenue de la Opéra – to ulica w 1-wszej i 2-giej dzielnicy Paryża. Rozpoczyna się na placu André-Malrau , naprzeciwko teatru Comédie-Française, i łączy się z Boulevard des Capucines na wysokości Opery Garnier, na Place de l’Opéra. Ta wyjątkowa aleja Paryża jest pozbawiona drzew, aby zapewnić jak najlepszą perspektywę głównej fasady Opery. Długość 698 m, szerokość 30 m. Zbudowana w 1876 roku.
Piramida Luwru (Pyramide du Louvre) zwana potocznie Piramidą Pei od nazwiska jej twórcy. Usytuowana na głównym dziedzińcu Luwru (Cour Napoléon). Konstrukcja szklano-metalowa stanowiąca wejście do muzeum i świetlik. Powstała w 1989 roku.
Institut de France – Instytut Francji to francuska instytucja założona w 1795 roku. Zrzesza elity naukowe, literackie i artystyczne narodu, aby wspólnie doskonalić nauki i sztuki, rozwijać niezależność myślenia i doradzać władzom publicznym. Ma siedzibę przy Quai de Conti, w 6-tej dzielnicy Paryża. Pałac Instytutu Francuskiego został wybudowany w latach 1662-1688.
Nie tylko osie
Geniusz urbanistyki Paryża to nie tylko jego osie. Osie to element bardzo rzadko zauważalny i opisywany w przewodnikach. Oprócz osi historycznej, o której można poczytać niemal w każdym przewodniku. A przecież rewelacyjny. Świadczący o świadomej planistyce tego miasta, świadomej przez wieki. Niezależnie od panującej we Francji i w mieście władzy. Element świadczący nie tylko o pragmatyzmie, profesjonalnym analityczno-geometrycznym podejściu do urbanistyki, ale również o umiłowaniu tego miasta. Także o megalomanii zarówno władz jak i urbanistów. Jeżeli popatrzymy na wyżej zamieszczoną listę zabytków, najbardziej znanych paryskich atrakcji turystycznych, pięknych i ciekawych miejsc, to w pierwszej chwili wydaje się, że na tej liście znajduje się ich zasadnicza większość. A także, że rzadko, które miasto w Europie może poszczycić się tak długą i wartościową listą. Zapewne do kategorii osi można by zaliczyć jeszcze wiele takich miejsc w Paryżu gdzie dwa albo więcej zabytki lub ciekawe budowle połączone są ze sobą jakąś arteria i tworzą ciekawą widokową perspektywę. Bywają one nie mniej piękne niż te wymienione. Na ogół są krótsze, mniej spektakularne i zawierają mniej atrakcji do podziwiania, co nie oznacza, że nie warto ich zobaczyć i że nie będziemy się nimi zachwycać.
A przecież jeżeli mówimy o geniuszu urbanistycznym Paryża to można by jako kolejny element wyróżnić jego trakty komunikacyjne. Dziś wiele z nich jest przez większość doby zakorkowane, ale Paryż to jeden z 3 największych obszarów metropolitalnych w Europie obok Stambułu i Londynu z liczbą ludności pomiędzy 11, a 13,5 mln ludności w zależności wyznaczenia granic obszaru metropolitalnego. Należy pamiętać, że Paryż to stare miasto i większość jego traktów komunikacyjnych rosło razem z nich i było w międzyczasie przebudowywanych i modernizowanych. O najbardziej znanym czyli Avenue des Champs-Élysées wraz z Avenue de la Grande Armée już wspomniałem. A przecież są jeszcze Wielkie Bulwary, dzieło głównego architekta Paryża barona Haussmanna, oraz cała sieć bardzo szerokich alei zwanych zarówno Avenue jak i Boulevard. Jest ciąg komunikacji samochodowej po obu nabrzeżach Sekwany czyli quai i voie. Jest ponad 30 mostów w Paryżu, a wśród nich kilka pieszych kładek. Sama Sekwana również jest traktem komunikacyjnym i nie tylko w aspekcie turystycznym. Jest jeszcze Boulevard périphérique de Paris zwany potocznie jako Périphérique, obwodnica paryska, otaczająca niemal cały administracyjny Paryż, do której wpada kilkanaście francuskich autostrad, biorąc pod uwagę, że część z nich łączy się ze sobą w niedalekiej odległości przed Paryżem.
Całkowicie osobnym elementem urbanistyki Paryża, choć również będącym super ważnym elementem jego komunikacji, jest metro paryskie. To temat na osobny artykuł.
Mówiąc o zabytkach i pięknych miejscach paryskich nie można pominąć jego placów i placyków. (O kilku najbardziej znanych wspomniałem wyżej.) A może odwrotnie. Bo to zabytki i piękne oraz ciekawe budowle stanowią ozdobę placów i placyków. Tych placów są przynajmniej dziesiątki. I trudno znaleźć taki, na który nic by nie stało zwracającego uwagę.
Paryż i to widać po jego tkance miejskiej, jest starym miastem. W tę starą tkankę od dawna wkomponowywano nowoczesną architekturę, która oczywiście wzbudzała niesmak i protesty Paryżan. Tak było choćby z Wieżą Eiffla, która jest kultową paryską budowlą i bez której dziś nie wyobrażamy sobie Paryża. Paryż coraz bardziej staje się kompozycją starego, zabytkowego z nowoczesnym. Rewelacyjnie, pięknie i pragmatycznie. Klasyczny przykład to Louvre ze swoją piramidą.
Paryż jako stara tkanka miejska to niemal wyłącznie kamień i podobne materiały. Trawników jest bardzo mało. Owszem jest sporo drzew, ale nie wszędzie. Wbrew pozorom tereny zielone stanowią wcale nie najmniejszy odsetek jego powierzchni. To parki, ogrody i skwery. Niektóre bardzo duże. Piękne i różne. Stare i nowoczesne.
Każdy z tych aspektów urbanistyki Paryża to temat na osobny artykuł. Zapewne można by znaleźć jeszcze kilka. Jeżeli główny bohater mojej powieści uda się do Paryża, a jest to wielce prawdopodobne, to większość z tyk aspektów poruszę w artykułach o jego paryskich inspiracjach podczas wizyty w Paryżu.
